Casinopensioenfondsen

Sommige pensioenfondsen hebben momenteel onvoldoende geld om de pensioenen te betalen. Deze tekorten komen vooral door de gedaalde rente. Hierdoor nam de waarde van de (verdisconteerde) verplichtingen toe. Veel fondsen hebben dit renterisico wel afgedekt, andere namen grote risico’s door te hopen op een hogere rente of een goed rendement op aandelen. Tekorten door de gedaalde rente roepen vragen op over het risicomanagement binnen fondsen.

De looptijd van de verplichtingen is doorgaans langer dan de looptijd van de meeste obligaties. Mensen sparen normaal 40 jaar voor hun pensioen dat daarna in bijvoorbeeld 20 jaar uitgekeerd wordt. Obligaties met een looptijd van tien jaar zijn al aardig lang. Wat gebeurt er als de looptijd van de obligaties korter is dan de looptijd van de verplichtingen? In dit geval wordt geld verdiend wanneer de rente stijgt (de dekkingsgraad verbetert), want de waarde van de verplichting daalt harder dan de waarde van de obligaties. Omgekeerd wordt er geld verloren wanneer de rente daalt.

Neem nu de situatie waarbij het renterisico is dichtgezet. Wanneer de looptijd van de obligatieportefeuille en de looptijd van de verplichtingen even lang is, verandert de waarde van de verplichtingen en de beleggingen in gelijke mate wanneer de rente verandert. Er is dus geen renterisico.

Voor pensioenverzekeraars is risicomanagement zeer belangrijk, omdat zij vaste garanties afgeven aan polishouders. Verzekeraars bekijken eerst de te verwachten verplichtingen. Bij een offerte voor een pensioencontract geeft de rentevoet aan welk rendement behaald kan worden. Er worden obligaties en derivaten gekocht om dit rendement vast te zetten wanneer het contract gesloten wordt. Het afdekken van het risico van een verandering van de rente is een strategische keuze. Binnen bijvoorbeeld de obligatieportefeuilles kan vervolgens een visie op de rente worden geïmplementeerd om rendement toe te voegen. Het is prudent deze posities in te nemen binnen vooraf afgesproken grenzen. Zo wordt er expliciet een afweging gemaakt tussen rendement en risico.

Sommige pensioenfondsen hebben de strategische keuze gemaakt het renterisico niet af te dekken. Hierdoor werden grote risico’s gelopen. Die fondsen meenden misschien dat de rente ging stijgen. De rente daalde helaas. De grootte van de verliezen roept de vraag op wat de risicogrenzen waren waarbinnen deze visie geïmplementeerd is.

Waarom hebben pensioenfondsen de rente niet afgedekt? Ze hebben gegokt op een stijgende rente. Net als iemand die bij roulette alle fiches op rood zet. Waarom hebben bestuurders dit toegestaan? Er zijn goede producten beschikbaar om dit risico af te dekken die al jaren verkocht worden. En voor gokliefhebbers waren beleggingen in obligaties van casino’s en lottobedrijven een interessant alternatief. High yield obligaties van Lottomatica rendeerden in 2010 rond de 8.5%.

J.F. Slijkerman is belegger high yield obligaties bij AEGON Asset Management.